Ике партадаш һәм тормыш сынаулары

Айдар белән Динияр беренче сыйныфтан ук бер парта артында утырдылар. Тыштан караганда, алар бөтенләй төрле иде. Айдар — спорт белән шөгыльләнүче, мәктәпнең баскетбол командасы капитаны, бик өлгер һәм шаян малай. Ә Динияр — тыныч табигатьле, китаплар укырга яратучы, төгәл фәннәрдән олимпиадаларда катнашучы укучы. Ләкин бу аерма аларга дус булырга комачауламады, киресенчә, алар бер-берсен тулыландырдылар.

Тугызынчы сыйныф ахыры җиткәч, укучылар зур сынау — йомгаклау имтиханнарына әзерләнә башлады. Динияр өчен бу зур кыенлык тудырмады, ул Айдарны да физика һәм математика буенча бергә әзерләде, формулаларны кат-кат аңлатты. Айдар исә дусын спорт күнегүләренә алып барды, имтихан алдыннан артык дулкынланмаска, үзеңә ышанырга өйрәтте.

Иң җаваплы имтихан көне килеп җитте. Иртән мәктәпкә ашыкканда, урамда көчле яңгыр ява иде. Динияр, юл аркылы чыкканда, тайгак асфальтта егылды һәм аягын каты каерды. Ул хәтта баса да алмый иде, ә имтихан башланырга нибары егерме минут калып бара. Урамда дус малайдан башка беркем дә юк иде.

Айдар, озак уйлап тормастан, үзенең имтиханга дип кигән бәйрәмчә костюмының тузанлануына да, вакыт аз калуына да карамыйча, Диниярны аркасына күтәрде. «Нәрсә эшлисең, Айдар? Син үзең дә соңга каласың бит, чап мәктәпкә!» — дип каршы килергә тырышты Динияр. Әмма Айдар: «Синсез мин имтиханга бармыйм. Без бергә әзерләндек, бергә тапшырабыз!» — диде.

Айдар дусын мәктәпнең икенче кабатына, имтихан сыйныфына кадәр күтәреп менгерде. Алар ишеккә килеп җиткәндә, кыңгырау шалтырарга нәкъ бер минут калган иде. Телгәләнгән, юеш укучыларны күреп, укытучылар башта аптырап калдылар, ләкин тиз арада медицина хезмәткәрен чакырттылар. Диниярның аягын бәйләп, парта артына утырттылар.

Имтиханны икесе дә уңышлы тапшырды. Динияр иң югары баллны алды, ә Айдар үз тормышындагы иң яхшы нәтиҗәне күрсәтте. Бу вакыйгадан соң Айдарга да, Диниярга да мәктәптә караш бөтенләй үзгәрде. Икенче көнне үк алар сыйныфка килеп кергәндә, гадәттәге шау-шу кинәт тынды.

Бигрәк тә Айдарның баскетбол командасындагы дуслары аптырашта калды. Аларның берсе, Руслан, сораулы караш белән: «Айдар, син чынлап та имтихан балларыңны куркыныч астына куеп, аны күтәреп бардыңмы? Сине бөтенләй кертмәскә мөмкиннәр иде бит!» — диде.

Айдар исә дусларының җилкәсенә кагып: «Уенда команда капитаны тупны югалткан уенчыны кырда ташлап калдырмый бит. Динияр — минем тормыштагы командам», — дип җавап бирде.

Бу сүзләр сыйныфташларына бик көчле тәэсир итте. Шул көннән башлап сыйныфта яңа, язылмаган кагыйдә барлыкка килде: укучылар бер-берсен артка сөйрәүне, арттан сөйләүне туктаттылар. Кемнеңдер укудан билгесе төшсә яки проблемасы булса, бүтәннәр, Айдар белән Диниярдан үрнәк алып, ярдәмгә ашыга башлады. Ике дус сыйныфның чын лидерларына һәм бердәмлек символына әйләнде.

Мәктәп директораты һәм сыйныф җитәкчесе Зөлфия Әхмәтовна да бу хәлгә битараф кала алмады. Ел ахырында, чыгарылыш кичәсендә, мәктәп сәхнәсендә Айдарга укудагы уңышлары өчен генә түгел, ә «Чын дуслык һәм батырлык өчен» дигән махсус мактау грамотасы тапшырдылар. Ул сәхнәгә чыкканда, бөтен зал, укытучылар да, ата-аналар да басып алкышлады. Сыйныф җитәкчесе: «Химия белән физиканы өйрәтеп була ул, ә менә чын Кеше булырга өйрәтү — иң кыены. Айдар, син бу имтиханны тормышның үзендә үк „бишле“гә тапшырдың», — диде.

Мәктәпне тәмамлагач, егетләрнең юллары ике төрле юнәлешкә киткәндәй тоелды. Динияр башкаланың иң дәрәҗәле техник университетына укырга керде, ә Айдар спорт академиясен сайлады. Алар хәзер төрле тулай торакларда яши, бөтенләй башка мохиттә укый иде. Күпләр аларны аерылышыр инде дип уйлады.

Ләкин дуслык вакыт һәм ара калдыкларына бирешмәде. Университетның беренче курсында ук Айдар җитди җәрәхәт алды — баскетбол уенында аның тезе сынып, спорт карьерасы зур сорау астында калды. Айдар бик каты төшенкелеккә бирелде, беркем белән дә сөйләшергә теләмәде.

Шунда янәсе Динияр ярдәмгә ашыкты. Ул үзенең катлаулы имтиханнарына, сызымнарына һәм лаборатория эшләренә карамастан, һәр кич Айдар янына килде. Ул аңа ашарга пешерде, табиблар билгеләгән күнегүләрне ясарга булышты һәм иң мөһиме — аңа рухи көч бирде. «Син мине мәктәптә аркаңда күтәреп йөрттең, Айдар. Хәзер мин сине аякка бастырачакмын!» — дип шаяртты ул.

Диниярның ярдәме белән Айдар тиз арада терелде һәм спортка гына түгел, укуына да яңа көч белән кайтты. Еллар узды, икесе дә укуларын уңышлы тәмамлап, үз өлкәләрендә зур белгечләр булдылар.

Бүген алар — гаиләле, җитди ир-атлар. Ләкин һәр шимбә кичендә, мәктәп елларындагы кебек, Айдар белән Динияр бергә җыелалар. Аларның балалары да бергә уйный, ә әтиләре елмаеп, бер-берсенә карап: «Тормышта иң зур уңыш — яхшы белгеч булу гына түгел, ә яныңда каты давылларда да сине ташламаган чын Дус булуы», — дип кабатлыйлар.